Ercan ALPTÜRK Ercan ALPTÜRK Moderator

BARTER SİSTEMİNİN AVANTAJLARINI VE DEZAVANTAJLARINI BİLİYOR MUSUNUZ?

Ercan ALPTÜRK- Yeminli Mali Müşavir, İSTANBUL

BARTER SİSTEMİNİN SAĞLADIĞI AVANTAJLAR

Barter sistemi kendi içinde gittikçe büyüyen güvenilir, cazip bir pazardır. Tüm Türkiye’yi ve Kuzey Amerika Ülkelerini, BDT Ülkelerini, Türk Cumhuriyetlerini, Avrupa Ülkelerini ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetini kapsayan “Mal ve Hizmet Borsası”dır.

Barter sistemine üye olan firmalar satışa arz ettikleri ürünleri sistem danışmanı aracılığı ile barter organizasyonuna sunmakta ve satışın gerçekleşmesi ile birlikte sistemden dolar, mark veya EURO bazında alacaklı duruma geçmektedirler. Kendilerinin ihtiyacı olan mal ve hizmetleride aynı şekilde sistem içinden ihtiyacı olduğu anda karşıladığından dolayı alacağı tutar döviz olarak beklediğinden, herhangi bir kayba uğramadan avantajlı bir şekilde alış veriş yapmış olur.

Birçok ülkede hükümetler, bazı tarımsal ürünlerde destekleme alımı yapmaktadır. Yine bazı ürünlerin fiyatları, uluslararası anlaşmalar ve karteller tarafından suni olarak yüksek tutulmaktadır. Bu mallar yüksek fiyatlarla alıcı bulamazsa barter yoluyla satışları sağlanabilecektir. Barter anlaşmasının, hükümetler, karteller veya çeşitli uluslararası anlaşmalar taraflarından gizli tutulmasıyla, düşük fîyatlı alım-satımlar mümkün olmaktadır. Nijerya, İran, Libya, Irak, Katar, OPEC fiyatlarının altında petrol satabilmek için barter yolunu kullanmışlardır. 1984 yılında OPEC petrol ihracatının %10-20'sinin barter anlaşmalarıyla yapıldığı tahmin edilmektedir. Barter, toplam maliyetlerin içinde sabit maliyetlerinin payı yüksek olan ürünlerin satışı için kullanışlı bir tekniktir. İşletmelerin başlıca amacı, elde edeceği satış hasılatı ile değişken maliyetler arasındaki farkın mümkün olduğunca fazla olmasını sağlamaktır. Bu nedenle, firma için nakit karşılığı satışlarına zarar vermediği sürece, değişken maliyetlerin üzerinde ve barter yoluyla yapılacak satış karlı olacaktır. Barter anlaşmalarında malların fiyatlarının gizlenmesinin mümkün olması, sözkonusu malı piyasa fiyatından satın alan geleneksel müşterileri küstürmeksizin ıskontolu satış yapılmasına imkan sağlar.

Barter anlaşmalarında nakit kullanılmadığı için ülkelerin döviz kontrolünden kaçınılarak ithalat yapılabilir. Borç veren uluslararası kuruluşların denetiminden kaçınmak için de barter etkili bir yöntemdir. Borç veren kuruluşlar, borç verdikleri ülkeden, ihracattan elde ettikleri dövizi borç ödemeleri için rezerve etmelerini isteyebilir. Bu şart, borç alan ülkenin zorunlu ithalatını engelleyen bir husustur. Barter, döviz kullanılmadan ithalat yapılmasına imkan verdiği için borçlu ülkelerin zorunlu ithalat seviyelerini korumalarına yardımcı olacaktır.

Aynı zamanda barter, Geçici arz fazlalığına sahip ülkeler ile ihraç edilme şansı düşük mallar üreten ülkelerin ellerinde bulunan mal ve hizmetleri önemli avantajlar sağlamaktadır.

Barter, geleneksel ihraç ürünleri dışındaki yeni malların ihracı ve geleneksel pazarların dışına da ihracat yapılabilmesi için etkili bir yöntemdir. Ayrıca, ülke ekonomisi için gerekli kritik malların düzenli temininde de yardımcı olacaktır. Ülkelerin ticaret açıklarının küçültülmesi, bazı malların stok fazlalarının eritilmesi de barter yoluyla mümkündür.

Barter'da satılan mal ve hizmet karşılığında, ödeme olarak, nakit yerine mal ve hizmet kabul edilirken, iki temel fonksiyon da yerine getirilmiş olmaktadır. Bunlar, finansman ve pazarlama fonksiyonlarıdır. Firmaların işletme sermayesi sorunu ortadan kaldırmaktadır. Barter ile firmaların hem ihtiyaçları karşılanmakta hem de nakdi sermayeye olan ihtiyaç en asgariye indirilmektedir.

Barter sisteminin ihtiyaçları karşılamada (alışta) ve satışta sunduğu avantajlar kısaca aşağıdaki gibidir.

Barter Sisteminin İhtiyaçları Karşılamada Sunduğu Avantajlar:

a- Nakit Ödenmeden İhtiyaçların Karşılanması: Barter sistemi ile mal veya hizmet satın alan üye nakit ödeme yapmamaktadır. Böylelikle konjonktürel sebepler ile nakit akışında problem olan firmalar ihtiyaçlarını karşılamak için çok yüksek maliyetler ile alım yapmak zorunda kalmamaktadırlar.

b- Sıfır Faizli Dolar Kredisi: Barter sistemi ile ürün satın alan firma, sisteme döviz ile borçlanmaktadır. Satın aldığı ürünün bedelini ürettiği mal ve/veya hizmet ile veya dokuz-on iki ay sonunda nakit olarak ödeme yaptığında; ilgili süre için sıfır faizli dolar kredisi kullanmış olmaktadır.

c- Kredi Vadesi: Barter Şirketleri, üye firmalara 12 ayı geçmeyen sürelerde barter finansman kredisi kullandırmaktadırlar. Ülkemizde kullanılan barter finansman kredilerinin vadesi 9 ila 12 aydır. Barter finansman kredisi kullanan üye firmalar, satın aldıkları ürünün bedelini 9-12 aylık sürede ürettikleri mal ve/veya hizmet ile ödemektedirler. 9-12 ay içinde ürünleri ile ödeme yapamazlar ise sürenin sonunda borcu nakit olarak ödemektedirler.

d-Ürün ile Geri Ödeme: Barter finansman kredisi kullanarak ihtiyaçlarını karşılayan firmalar, sistemin getirdiği müşterilere ürünlerini satarak borçlarını ödemektedirler.

e-İhtiyaç Kadar Kredi Limiti: Sisteme üye olan firma barter sisteminden kullanacağı kredi limitini kendisi talep etmektedir. Barter şirketi gerekli olan teminatları aldıktan sonra firmaya belirlenen kredi limitini kullandırmaktadır.

f-Kredi Almakta Kolaylık: Firmalar barter sistemine üye olduklarında kendilerine barter şirketi tarafından kredi limiti tahsis edilmektedir. Üye firmalar barter şirketi tarafından belirlenen kredi limitini, ihtiyaçlarını barter sistemi ile satın almak için kullanmaktadırlar.

g-Barter Sistemi ile İthalat: Barter Sistemine üye olan bir firma, dış ticaret işlemlerinde barter sistemini kullanarak barter şirketleri organizasyonunda rahat ve güçlü ticaret yapmaktadırlar.

Barter Sisteminin Satışta Sunduğu Avantajlar:

a- Satışları Artırmaktadır: Üye firmalar barter sistemi ile satış yaptıkları oranda cirolarını artırmaktadırlar. Barter sistemi ile gerçekleşen satışlar planlanmamış işlemler olduğu için üyeler hiç beklemedikleri kazançlara sahip olmaktadırlar.

b- Karı Artırmaktadır: Barter sistemi ile satış yapan firma ürününü brüt kar marjı ile satmaktadır. Firmalar, sabit işletme giderlerini normal ticari faaliyetleri için daha önceden yaptığından barter sistemi ile yaptığı satış için ek masraf yapmamaktadırlar. Stoklardaki ürün, ek hiç bir gider olmaksızın (telefon, personel, tanıtım-reklam, vb.) barter sistemi ile satıldığından normal satışlara oranla daha yüksek bir kar marjı gerçekleşmektedir.

c- Yeni Pazarlar - Yeni Müşteriler Bulmaktadır: Barter sistemi özel bir klüp gibi çalışmaktadır. Alışveriş ancak sisteme üye olan firmalar arasında gerçekleşmektedir. Barter Sistemi ile bir ticari işlemin gerçekleşmesi demek; bir barter üyesi alım yaparken, bir başka barter üyesinin satış yapması demektir. Barter üyeleri hiç tanımadıkları ve normal şartlarda satış yapma imkanına sahip olmadıkları müşterilerle tanışarak, alışveriş yapmaktadırlar.

d- Atıl Kapasitenin Değerlendirilmesi: Barter Sistemi ile çalışan firmalar, barter sistemine hangi ürünlerini hangi miktarda satışa sunacaklarına kendileri karar vermektedirler. İstediklerinde arz bilgilerinde değişiklikler yapmaktadırlar. Üyeler, sisteme öncelikle stokta bulunan ürünlerini ve değerlendirilemeyen atıl kapasiteyi sunmaktadırlar. Firmalar, normal ticari faaliyetlerini yine devam ettirdiklerinden barter sistemi ile ek satış yapma arayışında olmaktadırlar.

e- % 100 Tahsilat Garantisi: Barter sisteminde üyeler barter şirketi güvencesinde satış yapmaktadırlar. Barter şirketi onayı ile satış yaptıklarında alacaklarının garantörü Barter Şirketi'dir. Satış yaptıkları firma iflas dahi etse alacaklarını sistem üyesi diğer firmaların ürünlerinden satın alarak tahsil etmektedirler.

f- Hızlı Tahsilat: Barter sistemi ile satış yapan firma, alacağını tahsil etmek için ürününü satın alan firmanın sisteme satış yapmasını beklememektedir. Alacaklı firma sistemde arz edilmiş ürünlerden satın alarak alacağını hemen tahsil etmeye başlayabilmektedir.

g- Ücretsiz Etkin Reklam: Üye firmanın ürünleri ile ilgili ayrıntılı bilgiler sistematik bir şekilde Barter Bilgi Bankasına kaydedilmektedir. İnternet ortamında çalışan barter bilgisayar programı ile bilgiler, sistem üyesi bütün firmaların kullanımına sunulmaktadır. Arz ile ilgili bilgilerin her an değiştirilebilir olması üyeye, ürünlerinin tanıtımında bir sene boyunca ücretsiz kullanabileceği dinamik barter pazarını sunmaktadır.

h- Güvenli. Kolay İhracat: Barter Şirketinin uluslararası pazarlarda barter sisteminin birlikte uygulamak için anlaşma imzaladığı diğer barter şirketleri, dünyanın her yerinde barter ticaret yapan binlerce üyenin taleplerini sunmaktadır. Barter üyeleri interneti kullanarak diğer ülkelerdeki barter sistemi üyelerini tanıma ve dış ticaret riskleriyle karşılaşmadan ihracat yapma imkanına sahiptirler.

BARTER SİSTEMİNİN SAĞLADIĞI DEZAVANTAJLAR

Barter yoluyla dışarıdan mal temin edilirken, istenen fîrmayla değil, barter teklifini kabul eden firmayla çalışılmaktadır. Bu sınırlılık, istenen kalite ve fiyattaki malı, serbestçe seçme imkanını yok ederek, her ülkenin, ucuza ürettiği malın üretiminde ihtisaslaşması demek olan, karşılaştırmalı üstünlükler teorisine zıt şekilde kaynakların optimum kullanılmasını engellemekte ve ticarete zarar vermektedir. Buna, karşılıklı ticaretin "ticaret saptırıcı etkisi", denilmektedir.

Barter anlaşmaları şeffaf olmadığı için, fiyat, miktar ve kalite ile ilgili bilgileri gizlemek mümkündür. Taraflar aralarında anlaşarak fîyatı yüksek gösterip, damping yapabilirler.

Miktar ve pazarlama imkanlarındaki yanlış öngörüler, fazla miktarda ve pazarlanması güç mallar satın alınmasına yol açar. Satın alınan mallar, aynı malları üreten yerli sanayii ile rekabete girebilir. Bu durum, yerli sanayiinin gelişimini olumsuz etkileyecektir.

Barter yoluyla ihraç edilen mallar, daha önce dövizle ihracat yapılan pazarlara girerek, dövizle satışları azaltabilir. Buna, "karşılıklı ticaretin pazar bozması" denir. Yine, dış ticarette barter'ın payının aşırı yükselmesi, uzun vadede ülkelerin dövizle satışlarını azaltacaktır. Nitekim, son yıllarda, Endonezya ve Malezya bu durumu yaşamışlardır. Şimdi karşı önlemler almaya çalışmaktadırlar.

Barter ticaretinde, zamanla ülkeler ve firmalar arası bağımlılık artmaktadır. Bu ilişkinin herhangi bir nedenle kesilmesi durumunda, çok taraflı ticarete kıyasla daha fazla olumsuz etki oluşacaktır. Sistem içinde tam bir şeffaflık oluşmadığından dolayı, sisteme mal veren firmalar sistem dışında sistem içindeki fiyattan daha yüksek bir fiyata malını pazarlayabilmekten ve elde edilecek yüksek kardan mahrum kalabileceği gibi sistem içinden mal alan firmalarında sistem dışından daha ucuza alabileceği bir malı sistem içinden daha pahalıya almasına neden olabilmektedir. Aynı zamanda barter'da, standart prosedürler, belgeler, anlaşmalar, yeterince geliştirilmemiştir. Gerekli yasal zemin tam olarak oluşmamıştır. Bu nedenle risk yüksektir.

Barter sistemine mal ve hizmet vererek alacaklı duruma geçen firmaların ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetler sistem içinde yer alamadığı takdirde mal veren firma için barter firmasının fonunda alacak olarak yer alan tutar atıl bir fon şeklinde bekleyerek firma kaynaklarının verimsiz kullanılmasına ve firmanın nakit sıkışıklığına girmesine sebep olmaktadır.

Ayrıca, sistemden teminat mektubu karşılığında 9 veya 12 ay vadeli olarak mal ve hizmet alan firmalar borçlarını 9 veya 12 aylık süre içinde mal veya hizmet şeklinde yada para ile kapatmaması durumunda, barter firması tarafından teminatın paraya çevrilmesi ve bunun sonucunda firmanın itibarının sarsılması sözkonusu olabilmektedir.

Ercan ALPTÜRK Ercan ALPTÜRK Moderator

Re^2: BARTER SİSTEMİNİN AVANTAJLARINI VE DEZAVANTAJLARINI BİLİYOR MUSUNUZ?

Zaman ve olanak buldukça bilgileri paylaşmaya devam edeceğim. Diğer üyelerden de somut katkı bekliyorum.
Bilgi ve sevgi paylaştıkça çoğalır. Saygılarımla
Ercan ALPTÜRK, Yeminli Mali Müşavir-İSTANBUL
edenetim@gmail.com

Murat Felez Murat Felez

Re: BARTER SİSTEMİNİN AVANTAJLARINI VE DEZAVANTAJLARINI BİLİYOR MUSUNUZ?

bana bıraz tuaf gelıyor satılan urunlerdekı fıatlar hep balon fıat degerının uzerınde ve sısteme gırdıgınızde ıllakı alacagınız urunun yarısı takas kalan kısmı nakıt yanı gercek fıatı nakıt odeyıp uzerıne takas yapılıyor bana bıraz sacma gelıyor odenen komısyonda canbası !!!!!